De overvolle gevangenissen in België zijn niet alleen een technisch en financieel probleem, maar een symbool van hoe wij als samenleving omgaan met kwetsbaarheid, falen en verantwoordelijkheid. We moeten verder kijken dan infrastructuur en capaciteit. Wij zijn ervan overtuigd dat duurzame oplossingen slechts mogelijk zijn wanneer we kiezen voor een menswaardige aanpak: elke mens bezit een waardigheid die nooit verloren gaat, zelfs wanneer iemand ernstige fouten heeft begaan.

Een gepaste straf is noodzakelijk, zowel uit respect voor de slachtoffers en voor de samenleving als om duidelijk te maken dat vrijheid verantwoordelijkheid veronderstelt. Maar de mens mag nooit worden vereenzelvigd met zijn fouten en er moet altijd een nieuwe start mogelijk zijn. De mens is in staat tot bekering, groei en herstel.

Aan de ene kant staat de dader, die moet erkennen wat fout liep. Bekering is geen goedkoop woord. Het veronderstelt zelfinzicht, berouw, de wil om opnieuw te beginnen en de bereidheid om de gevolgen van de fouten onder ogen te zien. Aan de andere kant staat de samenleving, die moet willen aanvaarden dat iemand na een straf opnieuw toetreedt als burger. Een samenleving die de deur gesloten houdt, duwt mensen in de marginaliteit, precies daar waar criminaliteit nieuwe voedingsbodems vindt. Een herstart vraagt dus evenzeer een engagement van ons als gemeenschap: de bereidheid om kansen te geven, en niet alleen oordelen te vellen.

Vandaag zien we echter dat een verblijf in de gevangenis zelf een van de sterkste voorspellers is van een nieuwe veroordeling. We slagen er vaak niet in de gedetineerden de nodige handvaten te geven om een toekomst op te bouwen. Wanneer mensen na hun straf zonder opleiding, zonder perspectief en zonder begeleiding terugkeren, wordt de kans groter dat ze opnieuw in de fout gaan.

Net daarom pleiten wij ervoor om veel sterker in te zetten op wat wérkt: mensen de kans geven zich te vormen, een vak te leren, en tijdens hun detentie voorbereid te worden op een leven dat niet langer rond misdrijven draait. Kleinschalige gevangenissen, waar menselijke nabijheid, een respectvolle detentiecultuur en de mogelijkheid om een stiel te leren centraal staan, leveren betere resultaten. Maar opdat dit werkelijkheid kan worden, is een mentaliteitswijziging nodig!

De overbevolking van de gevangenissen staat terecht hoog op de agenda van onze regering. Wij willen de beleidsmakers aanmoedigen om vol te houden en verder werk te maken van duurzame oplossingen. Een samenleving die investeert in nieuwe kansen, investeert niet alleen in personen die hebben gefaald, maar ook in haar eigen, veilige toekomst. Het gaat er niet om fouten te vergoelijken, maar om te bouwen aan een rechtvaardige samenleving die beschermt, herstelt en vooruit durft kijken.

Wij zien bovendien dagelijks hoe onze gevangenisaalmoezeniers gevangenen moreel en spiritueel bijstaan. Hun aanwezigheid is vaak een stille maar beslissende steun. Ze bieden troost, luisteren, en bieden spirituele handvaten, die een verlangen naar een beter leven stimuleren. Die begeleiding kan een wezenlijk verschil maken: ze ondersteunt mensen om vol te houden, om na te denken over hun daden en om de keuze te maken voor een andere weg. We zijn hen daar bijzonder dankbaar voor.

We wensen ook meer ruimte voor interreligieuze dialoog binnen de gevangenismuren, als bijdrage tot een beter begrip tussen gevangenen. Als religieuze instellingen willen wij ook onze verantwoordelijkheid opnemen door binnen onze gemeenschappen een open houding tegenover alternatieve sanctievormen te bevorderen en zo bij te dragen aan een mentaliteitsverandering in de samenleving. Zo bouwen we samen verder aan een menswaardige samenleving.

 

Auteurs: de hoofden van de erkende erediensten in België (katholiek, joods, islamitisch, protestants-evangelisch, anglicaans en orthodox)

• Isabelle Detavernier – Voorzitster van de Verenigde Protestantse Kerk in België
• Hassan El Bouchttaoui – Voorzitter van de Moslimraad van België
• Philippe Markiewicz – Voorzitter van het Centraal Israëlitisch Consistorie van België
• Kanunnik Jack McDonald – Voorzitter-kapelaan van de Anglicaanse Kerk in België
• Metropoliet Athenagoras Peckstadt – Orthodoxe Kerk in België
• Aartsbisschop Luc Terlinden – Voorzitter van de Bisschoppenconferentie van België
• David Vandeput – Voorzitter van de Federale Synode

Beeld: Ichigo121212, Pixabay